Làng Phù Xá, Phù Xá Đoài, làng Nầm, Phù Nầm, của xã Phú Minh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội, Làng Phù Xá, Phù Xá Đoài, làng Nầm, Phù Nầm, của xã Phú Minh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội

Đình Làng Phù Xá, Phù Xá Đoài, làng Nầm, Phù Nầm, của xã Phú Minh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội

Đình Phù Xá Đoài và người dẹp “Loạn ba vương”: Phù Xá Đoài là một thôn của xã Phú Minh, huyện Kim Hoa, nay là huyện Sóc Sơn, Hà Nội. Tên nôm là làng Nầm, còn gọi là Phù Nầm.

Ngay từ thời vua Lê Thánh Tông (1460 – 1497), Phù Nầm đã nổi tiếng về hai người con ưu tú của làng là Phù Thúc Hoành giữ chức Hàn lâm học sĩ, giáo thụ Quốc Tử Giám và vợ ông là bà Ngô Chi Lan, còn gọi là Nguyễn Hạ Huệ. Bà văn hay, chữ đẹp, giỏi thơ ca, từ khúc, được vua Lê Thánh Tông vời làm nữ học sỹ (nên còn gọi là nữ học sỹ Phù Gia, nữ học sĩ Kim Hoa) dạy cung nữ, cho chầu hầu nghiên bút và dự nhiều cuộc xướng hoạ thơ văn. Thiên truyền kỳ “Cuộc nói chuyện thơ ở Kim Hoa” trong tác phẩm “Truyền kỳ mạn lục” của Nguyễn Dữ chắc không phải là hoàn toàn hư cấu, đã nói tới danh tiếng của bà trong làng văn học ở kinh kỳ thuở ấy. Sáng tác của bà nay chỉ còn bảy bài thơ. Thơ Ngô Chi Lan ít khuôn sáo, không có phong khí cung đình, đẹp cả ý và lời, thường kết hợp nhuẫn nhuyễn giữa vẻ đẹp cảnh vật với những chi tiết chân thực của đời sống. Trong nửa sau thế kỷ 15, Ngô Chi Lan là một tài năng thơ được người đương thời đánh giá cao.

Tại quê hương của nữ thi sĩ có một ngôi đình được xây dựng trong thế kỷ 17 và được trùng tu vào đời vua Lê Cảnh Hưng (1740 – 1786), từ đó về sau còn được sửa chữa nhiều lần. Đó là đình làng Phù Xá Đoài được dựng trên một khu đất cao ở phía Tây của làng, quay về hướng Nam trông ra sông Cà Lồ. Ban đầu đình có quy mô lớn, bề thế, do nhiều nếp nhà ngang dọc tạo thành. Trải qua mấy trăm năm, chiến tranh, nhiều bộ phận kiến trúc cổ đã mai một. Hiện nay ngôi đình gồm có Đại đình và Hậu cung. Đại đình gồm 5 gian 2 chái, làm theo kiểu thượng rường, hạ kẻ. Phần ống muống có ba gian nối gian giữa Đại đình với hậu cung. Hậu cung có ba gian, gian giữa có sàn gỗ, trên đặt long ngai, bài vị của Thành hoàng làng.

Đình Phù Xá Đoài thờ Lê Phụng Hiểu là danh tướng thời Lý. Ông người làng Băng Sơn, huyện Hoằng Hoá, tỉnh Thanh Hoá. Có sức khoẻ, giỏi võ nghệ, ông được Lý Thái Tổ phong là Vũ vệ tướng quân. Năm 1.028, Lý Thái Tổ băng hà, truyền ngôi cho thái tử Phật Mã. Ba hoàng tử khác là Đông Chinh Vương, Dực Thánh Vương và Vũ Đức Vương đặt phục binh ở cửa Quảng Phúc trong Cấm thành để chống lại. Phật Mã phải nhờ các võ thần Lê Phụng Hiểu, Lý Nhân Nghĩa đem quân đánh dẹp. Lê Phụng Hiểu giết chết Vũ Đức Vương, hai vương kia bỏ chạy. Phật Mã lên ngôi vua, tức Lý Thái Tông. Hằng năm, vào ngày 4 tháng 4 âm lịch, nhà vua mở hội thề ở đền Đồng Cổ (nay thuộc phường Bưởi, quận Tây Hồ) buộc các quan phải thề “Làm con bất hiếu, làm tôi bất trung, thần linh chu diệt”.

Sau khi dẹp “loạn ba vương”, Lê Phụng Hiểu được phong Đô thống Thượng tướng quân, tước Hầu, được triều đình ban cấp ruộng “thác đao” hơn nghìn mẫu tại quê nhà.

Đấy là chuyện ngày xưa của đình Phù Xá Đoài, còn ngày ngay có thể nói ngôi đình này là một di tích kháng chiến. Từ tháng 2/1966 đến cuối năm 1968, cùng với nhiều nơi của huyện Sóc Sơn, đình Phù Xá Đoài là nơi ở và làm việc của đoàn chuyên gia quân sự Liên Xô (cũ) sang giúp ta xây dựng sân bay và đào tạo phi công lái máy bay chiến đấu để đánh trả chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đối với miền Bắc. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã về thăm đình Phù Xá Đoài. Hôm ấy là 9/2/1967 (mồng Một Tết Đinh Mùi). Ô tô chở Bác đi vào bãi sông sau đình. Xuống xe, Bác đi bộ vào phía sau hậu cung của ngôi đình, thăm nhà ăn rồi Bác vào giữa đình gặp các chuyên gia Liên Xô và bộ đội phòng không – không quân của ta. Sau đó Bác lên chùa, khi đi qua sân bóng, các cháu thiếu nhi chạy ra vây quanh Bác. Một số cụ đi lễ chùa hôm đó cũng tới chào Bác. Bác hỏi: “Ai phụ trách thiếu nhi ở đây nhỉ?”. Đồng chí trợ lý trung đoàn 925 trả lời: “Thưa Bác, cháu ạ!”. Bác vui vẻ nói: “Chú là bộ đội mà phụ trách thiếu nhi thì tốt quá!”. Bác bảo đồng chí cán bộ đi cùng chia kẹo cho các cháu và quay sang nói chuyện với các cụ: “Chuyên gia Liên Xô sang giúp ta đánh Mỹ, vậy các cụ động viên bà con làng ta giúp đỡ đoàn hoàn thành nhiệm vụ. Nhân dịp năm mới, Bác chúc các cụ và các cháu thiếu nhi mạnh khoẻ”. Rồi Bác vẫy tay chào mọi người và lên xe.

Triệu Chinh Hiểu - (Theo Kinh tế đô thị )